اتوکلاو دندانپزشکی

یکی از تجهیزات ضروری در مراکز و مطب‌های دندانپزشکی می باشد. این دستگاه دارای فشار و درجه حرارت بالا بوده و از سیستم بخار برای استریل کردن لوازم دندانپزشکی استفاده می‌شود.از این دستگاه برای استریل کردن برخی از تجهیزات می‌توان استفاده نمود زیرا اکثر تجهیزات نسبت به دمای و فشار بالا حساسیت دارند.اتوکلاو از دو واژه Auto به معنی خودکار و  clave به معنی قفل شونده تشکیل شده است که به معنای دستگاه خود قفل شونده برای استریل مواد توسط بخار و تحت فشار می باشد. ابزارهای پزشکی به دلیل استفاده مداوم و آلوده شدن آنها در اثر تماس با مواد میکروبی حتماً باید استریل شوند.

 

طرز کار اتوکلاو:

در آغاز مراحل استریلیزاسیون پمپ خلا با ایجاد مکش، هوای داخل محفظه را تخلیه کرده و سپس بخار وارد دستگاه می‌شود. در واقع بخار در فشار و دمای تعین شده و در مدت زمان مشخص، میکروارگانیسم های موجود در ابزار و تجهیزاتی که باید استریل شوند را از بین می برد.

استریل کردن وسایلی که از مواد متخلخل ساخته شده اند مانند منسوجات و ابزار بسته‌بندی شده که هوا در آن محبوس می‌شود بسیار دشوار است. در زمان تخلیه‌، هوای داخل محفظه و بسته‌ها به بیرون کشیده می‌شود. معمولاً هرچه زمان مکش بیشتر باشد جایگزین شدن بخار موثرتر خواهد بود.

کاربرد اتوکلاو:

به طور کلی تمامی مواد آلوده شده با عوامل بیولوژیک شامل سلول‌های انسانی، حیوانی، گیاهی، محصولات خونی انسان و حیوان و مواد آلوده شده به مدفوع انسان یا حیوان و پاتوژن‌های رشد کرده را می‌توان اتوکلاو کرد.

موادی که در اثر حرارت بخار می‌شود، مواد پلاستیکی، مواد قایل اشتعال، مواد واکنش پذیر خورنده، مواد سمی و مواد رادیواکتیو را نباید اتوکلاو کرد زیرا ممکن است در اثر حرارت تبخیر شوند و انتشار یابند.

اتوکلاوهای رومیزی وزنی بین ۲۰ تا ۶۰ کیلوگرم دارند. دما و فشار در اتوکلاو‌ها مطابق استانداردهای بین المللی توسط کارخانه سازنده تنظیم می‌شود. بر اساس استاندارد  در دمای ۱۲۱ درجه سانتیگراد و فشار 2/1 باروسایل  را باید به مدت ۱۵ دقیقه تحت استریلیزاسیون قرار گیرند و در دمای ۱۳۴ درجه سانتیگراد و با فشار 1/2 بار این زمان حداقل ۳ دقیقه خواهد بود.

ویژگی‌های یک اتو کلاو ایده آل:

1- داشتن شیر اطمینان جهت قطع کردن استریل در صورت بالا رفتن بیش از حد فشار

2- داشتن کنترلر دما جهت قطع کردن استریل در صورت بالا رفتن بیش از حد دما

3- داشتن میکروسوئیچ درب تا در صورتی که درب درستی بسته نشده باشد سیکل شروع نشود.

4- داشتن محفظه دو جداره با دوام بالا

5- داشتن کنترل سطح آب و قطع کار دستگاه در صورت کمبود آب

6- داشتن پمپ خلا جهت جابجایی هوا با سرعت بالا

 

انواع اتوکلاو:

اتوکلاوها با توجه به گنجایش مخزن بر حسب لیتر یا دسی متر مکعب تقسیم می‌شود.آن ها از نظر نحوه عملکرد به صورت خودکار، نیمه خودکار و دستی تقسیم بندی می‌شوند. به منظور صحت عملکرد استریلیزاسیون با توجه به نوع وسایل به سه کلاسB و  Nو S طبقه‌بندی می‌شوند.

اتوکلاو کلاس N: از این اتوکلاو برای استریل کردن ابزار آلات جامد بدون پوشش استفاده می‌شود. برای استریل پارچه و وسایل  حفره دار مناسب نمی باشد.

اتوکلاو کلاس :S از این اتوکلاو برای استریل کردن ابزار آلات بدون پوشش جامد یا پوشش‌دار جامد، مواد نساجی مثل پارچه، وسایل سوراخ‌دار مدل B و گاز تک لایه استفاده کرد. این نوع از اتوکلاو دارای سیکل خشک کن است و با پمپ وکیوم و بدون آن هم کار می‌کند.

اتوکلاو کلاس B: برای استریل کردن ابزار پوشش دار جامد و بدون پوشش، مواد نساجی، ابزار سوراخ‌دار مدل  Bو مدل  A استفاده می‌شود. این اتوکلاوها دارای پمپ وکیوم قدرتمندی است که می‌تواند 9/0- بار خلا ایجاد کند.

 

 

فرایند استریل در سه زمان زمان اولیه، زمان استریلیزاسیون  و زمان خشک کردن روی می‌دهد. این فرآیند در ۹ مرحله زیر انجام می شود: آبگیری، پیش خلا، افزایش دما، استریل،  تخلیه، پس خلا، خشک شدن، یکسان سازی و پایان کار

طرز چینش وسایل داخل اتوکلاو  باید به صورت عمودی باشد و فضای خالی بین آنها وجود داشته باشد تا بخار به راحتی در میان آنها نفوذ کند.

ابعاد بسته‌ها بسیار کوچک یا بسیار بزرگ نباشد و وزن آن در حدود ۵ تا ۷ کیلوگرم باشد.

درب اتوکلاو باید مجهز به قفل مکانیکی و نیز الکترومگنتیک باشد و تا زمانی که فشار دستگاه به صفر نرسیده، درب دستگاه باز نشود.

اتوکلاو بدنه‌ای فلزی دارد که در مقابل رطوبت و حرارت ایجاد شده کاملا مقاوم است و دچار زنگ زدگی و خوردگی هم نمی‌شود.

 

اجزای تشکیل دهنده اتوکلاو:

1- چمبر: مخزن اصلی اتوکلاو که لوازم و مواد در آن قرار می‌گیرد. حجم این مخزن در اتوکلاوهای دندانپزشکی بین ۱۵ تا ۲۵ لیتر می‌باشد. چمبر باید تمام استریل و جنس بدنه آن ورق فولادی و رنگ آن الکترواستاتیک ضد خش باشد.

2- مخزن آب اصلی: محل قرار گیری آب مقطر که از آن برای تولید بخار استفاده می‌شود.

3- مخزن آب مصرف شده: بخار موجود در چمبر بعد از فرآیند استریل به آب تبدیل شده و این مخزن محل نگهداری آب ناشی از بخار می‌باشد.

4- رادیاتور: برای اینکه بخار به مایع تبدیل شود از رادیاتور که میله‌ای فنری و مارپیچ است عبور می‌کند.

5- سوپاپ اطمینان: برای کنترل میزان فشار موجود در محفظه کاربرد دارد.معمولا در پشت دستگاه قرار دارد. در صورتی که فشار داخل محفظه بیش از حد تعیین شده باشد این سوپاپ باز شده و با کاهش فشار  کمک می‌کند.

6- مولد بخار: در اتوکلاوهایی که بخار در خارج از چمبر تولید می‌شود، این مولد وظیفه تولید بخار را بر عهده دارد.

7- برد الکترونیکی: کنترل و پردازش سیستم توسط این قسمت انجام می‌شود.

8- فیلتر آب: این فیلتر  ناخالصی‌های موجود در آب را قبل از ورود به چمبر و مولد بخار می‌گیرد.

9- سنسور دما: برای کنترل دما سنسوری در داخل و دور چمبر قرار می‌گیرد و دمای هر لحظه از سیکل استریلیزاسیون را نشان می‌دهد. این سنسور مقدار دما را به برد الکترونیکی ارسال می‌کند.

10- سنسور فشار: برای کنترل فشار در داخل چمبر قرار می‌گیرد و به وسیله آن مقدار فشار  به برد الکترونیکی ارسال می‌شود.

11- ترموستات ایمنی: که برای کنترل دما به کار برده می‌شود و در صورتی که دما بیشتر از مقدار تعیین شده باشد، جریان برق را قطع می‌کند.

12- پمپ وکیوم: جهت تخلیه هوای داخل چنبر قبل از شروع فرایند استریل و ایجاد فشار منفی و در پایان مراحل نیز برای خشک کردن ابزار آلات به کار می‌رود.

13- فن: برای خنک کردن سیستم داخلی اتوکلاو بکار می رود.

14- فیتینگی: برای پر و خالی کردن آب از داخل چمبر به کار می‌رود.

15- صفحه نمایش: جهت نمایش دما، فشار، آلارم‌ها، انتخاب نوع سیکل و غیره کاربرد دارد.

16-هولدر: جهت نگهداری لوازم و ابزار در داخل مخزن از آن استفاده می‌شود.

17- فیلتر آنتی باکتریال: برای فیلتر کردن هوا استفاده می‌شود.

18- شیر برقی: برای باز و بسته کردن ورودی و خروجی آب و هوا کاربرد دارد.

19- پرینتر: نمایش و چاپ گزارش از سیکل کاری اتوکلاو